top of page

Asbest Analizinde SEM-EDX, PLM ve PCM Yöntemlerinin Farkları

Asbest analizi; kullanılan yöntem, numune türü ve analiz amacına göre farklı teknikler ile gerçekleştirilir.
En yaygın kullanılan yöntemler PCM, PLM ve SEM-EDX’tir. Ancak bu yöntemlerin algılama sınırları, doğrulukları ve kullanım amaçları birbirinden tamamen farklıdır.

Bu nedenle asbest analizinde tek bir yöntemle tüm riskleri değerlendirmek mümkün değildir.

PCM (Phase Contrast Microscopy) – Faz Kontrast Mikroskobu

PCM Nedir?

PCM, lif sayımına dayalı bir yöntemdir ve lifin asbest olup olmadığını ayırt edemez.
Yöntem, genellikle ortam havasındaki toplam lif konsantrasyonunu belirlemek amacıyla kullanılır.

PCM’in Özellikleri

  • Lifleri sayısal olarak tespit eder

  • Kimyasal veya mineralojik ayrım yapmaz

  • Asbest dışı lifleri de sayar

  • İnce lifleri ve kısa lifleri kaçırabilir

PCM Ne Zaman Kullanılır?

  • Asbest söküm çalışmaları sonrası ortam havası değerlendirmesi

  • İş sağlığı ve güvenliği ölçümleri

  • Mevzuat gereği lif konsantrasyonu takibi

PCM’in Sınırlamaları

  • ❌ Asbest tanımlaması yapamaz

  • ❌ Yanlış pozitif sonuç riski vardır

  • ❌ Düşük konsantrasyonlarda güvenilir değildir

PLM (Polarized Light Microscopy) – Polarize Işık Mikroskobu

PLM Nedir?

PLM, liflerin optik özelliklerine bakarak asbest türlerini ayırt edebilen bir yöntemdir.
Genellikle katı numunelerde (sıva, çimento, izolasyon malzemeleri) kullanılır.

PLM’in Özellikleri

  • Krizotil, amfibol gibi asbest türlerini ayırt edebilir

  • Katı yapı malzemelerinde etkilidir

  • Hızlı ve maliyet açısından erişilebilir bir yöntemdir

PLM Ne Zaman Kullanılır?

  • Bina yıkımı öncesi asbest taraması

  • Yapı malzemesi analizleri

  • İlk seviye asbest var/yok değerlendirmesi

PLM’in Sınırlamaları

  • ❌ Çok ince lifleri tespit edemez

  • ❌ Düşük oranlı asbest içeren numunelerde yetersiz kalır

  • ❌ Karışık mineral yapıdaki numunelerde hata riski yüksektir

SEM-EDX (Scanning Electron Microscopy – Energy Dispersive X-Ray)

SEM-EDX Nedir?

SEM-EDX, asbest analizinde en ileri ve en güvenilir yöntemdir.
Bu yöntem ile lifler:

  • Morfolojik olarak (şekil, boyut)

  • Kimyasal olarak (elementel bileşim)

aynı anda analiz edilir.

SEM-EDX’in Özellikleri

  • Çok ince lifleri bile tespit eder

  • Asbest türlerini kimyasal olarak doğrular

  • Yanlış negatif riskini minimize eder

  • PLM ve PCM sonuçlarını doğrulamak için kullanılır

SEM-EDX Ne Zaman Kullanılır?

  • Şüpheli veya karmaşık numuneler

  • Düşük oranlı asbest içeren malzemeler

  • Hukuki, idari veya itirazlı dosyalar

  • PLM/PCM sonuçlarının teyidi

SEM-EDX’in Avantajları

  • ✔ En yüksek doğruluk

  • ✔ Uluslararası referans kabul edilir

  • ✔ Avrupa standartlarında analiz imkânı

PLM, PCM ve SEM-EDX Karşılaştırma Tablosu

plm-pcm-sem-edx-karsilastirma.JPG

Neden Tek Bir Yöntem Yeterli Değildir?

Asbest analizinde:

  • PCM yalnızca lif sayar

  • PLM optik özelliklere bakar

  • SEM-EDX ise bilimsel kesinlik sağlar

Bu nedenle doğru sonuç için:

Numune türüne ve risk seviyesine göre yöntem seçimi yapılmalı, gerektiğinde SEM-EDX ile doğrulama zorunlu tutulmalıdır.

Vonka Asbest Laboratuvarı’nın Farkı

Vonka Asbest Laboratuvarı:

  • PCM, PLM ve SEM-EDX yöntemlerinin tamamını

  • Uluslararası standartlara uygun şekilde

  • Aynı çatı altında uygulayabilen
    Türkiye’deki tek laboratuvardır.

Bu sayede:

  • Yanlış sonuç riski minimize edilir

  • Mevzuata ve bilimsel gerekliliklere tam uyum sağlanır

PLM ve PCM Neden Bazı Asbest Liflerini Kaçırır?

Asbest analizinde yanlış negatif sonuç, yani asbest varken “yok” raporu verilmesi,
hem sağlık, hem hukuki, hem de çevresel açıdan en yüksek riski oluşturur.

PLM ve PCM yöntemleri yaygın olarak kullanılsa da, yöntemsel sınırlamalar nedeniyle bazı asbest liflerini tespit edemez.
Bu durum, yöntemin yanlış uygulanmasından değil; teknik kapasitesinin doğal sınırlarından kaynaklanır.

1️⃣ Lif Boyutu Sınırı (En Kritik Sebep)

PCM’nin Sınırı

PCM yöntemi:

  • Uzunluğu ≥ 5 µm

  • Çapı ≥ 0,2–0,25 µm
    olan lifleri sayabilir.

👉 Bu ölçülerin altındaki lifler PCM tarafından görülemez.

Oysa:

  • Asbest liflerinin önemli bir kısmı çok daha incedir

  • Bu lifler en biyolojik olarak aktif liflerdir

📌 Sonuç: PCM, en tehlikeli lifleri kaçırabilir.

PLM’nin Sınırı

PLM yöntemi:

  • Optik mikroskop çözünürlüğü ile sınırlıdır

  • Yaklaşık 0,5–1 µm altındaki lifleri ayırt edemez

👉 Düşük oranlı ve ince lif içeren numunelerde:

  • Asbest var olduğu hâlde

  • “Asbest tespit edilmedi” sonucu çıkabilir

2️⃣ Optik Tanımlamaya Dayalı Olmaları

PLM ve PCM:

  • Optik özelliklere bakar

  • Kimyasal veya elementel doğrulama yapmaz

PLM’de sorun:

  • Asbest benzeri mineraller (ör. selüloz, wollastonit, fiberglas)

  • Optik olarak asbeste benzeyebilir

PCM’de sorun:

  • Asbest mi, değil mi ayrımı hiç yapılamaz

📌 Sonuç:

  • Yanlış negatif

  • Yanlış pozitif

  • Yanlış sınıflandırma riski

3️⃣ Düşük Oranlı Asbest İçeren Numuneler

Bir yapı malzemesinde:

  • Asbest oranı %1’in altında olabilir

  • Lifler homojen dağılmamış olabilir

PLM:

  • Numunenin küçük bir kısmını temsil eder

  • Heterojen yapıda lifler gözden kaçabilir

👉 Özellikle eski yapılar ve onarım görmüş malzemelerde bu risk çok yüksektir.

4️⃣ Karışık Mineral Yapılar

Çimento, sıva, izolasyon ve kompozit malzemeler:

  • Çok sayıda mineral içerir

  • Asbest lifleri matris içinde gizlenmiş olabilir

PLM:

  • Matris etkisi nedeniyle lifleri ayırt edemeyebilir

  • Arka plan paraziti yüksek olur

PCM:

  • Zaten katı numunelerde kullanılmaz

📌 Bu tip numunelerde PLM tek başına yeterli değildir.

5️⃣ Deneyime Bağımlılık (Operatör Faktörü)

PLM ve PCM sonuçları:

  • Analisti doğrudan etkiler

  • Yorum farkları oluşabilir

👉 Aynı numune:

  • Farklı laboratuvarlarda

  • Farklı sonuçlar verebilir

Bu da standart dışı ve tartışmalı raporlar doğurur.

6️⃣ SEM-EDX Bu Sorunu Nasıl Çözer?

SEM-EDX yöntemi:

  • Nanometre seviyesinde çözünürlük sağlar

  • Lifleri morfolojik olarak inceler

  • Elementel analizle asbesti kesin olarak doğrular

Avantajları:

  • İnce lifler tespit edilir

  • Kimyasal bileşim doğrulanır

  • Yanlış negatif riski minimuma iner

Neden Bu Bilgi Hayati?

PLM veya PCM ile:

  • “Asbest yok” denilen bir numune

  • Gerçekte yüksek risk taşıyabilir

Bu nedenle:

Şüpheli, düşük oranlı veya hukuki önemi olan tüm numunelerde SEM-EDX ile doğrulama yapılması bilimsel bir zorunluluktur.

Vonka Asbest Laboratuvarı’nın Yaklaşımı

Vonka Asbest Laboratuvarı:

  • PLM ve PCM yöntemlerini yerinde ve doğru amaçla

  • Gerekli durumlarda SEM-EDX ile doğrulayarak

  • Yanlış negatif riskini minimize edecek şekilde uygular

Bu yaklaşım sayesinde:

  • Sağlık riski azalır

  • Hukuki güvenlik sağlanır

  • Bilimsel doğruluk korunur

asbest analiz karar agaci.jpg
bottom of page