RES Bakım Ekipleri İçin Asbest Rehberi

Görünmeyen Tehlike: Türbin Fren Sistemleri ve Asbest Riski

Rüzgar Enerji Santralleri (RES), yenilenebilir enerji üretiminin temel taşlarından biridir. Ancak türbinlerin bakım ve servis süreçlerinde, çoğu zaman fark edilmeyen ciddi bir mesleki risk bulunmaktadır: asbest maruziyeti.

Özellikle eski tip veya ithal ekipmanlarda kullanılan bazı balata ve sürtünme elemanları, halen asbest içerebilmektedir. Bu durum, RES bakım ekipleri için ciddi sağlık riskleri doğurur.

RES Türbinlerinde Asbest Riski Nereden Kaynaklanır?

Rüzgar türbinlerinde yüksek mekanik yük ve ısıya dayanım gerektiren sistemlerde geçmişte asbestli malzemeler tercih edilmiştir. Asbest içermesi muhtemel başlıca bileşenler şunlardır:

• Türbin fren balataları

• Yaw ve pitch sistemlerine ait sürtünme elemanları

• Jeneratör ve mekanik aksam izolasyonları

• Eski tip ithal yedek parçalar

• Uzun süre depolanmış bakım stokları

Özellikle 2011 öncesi üretilmiş veya menşei net olmayan balatalar yüksek risk grubundadır.

Bakım Sırasında Asbest Ne Zaman Açığa Çıkar?

Asbestli balatalar ve sürtünme elemanları, normal çalışırken lif salımı yapmayabilir. Ancak aşağıdaki işlemler sırasında mikroskobik asbest lifleri havaya karışır:

• Balata sökme ve değiştirme

• Balata taşlama ve yüzey temizliği

• Mekanik parça kesme veya kırma

• Aşınmış balataların basınçlı hava ile temizlenmesi

• Kapalı nacelle içinde yapılan bakım işlemleri

Bu lifler çıplak gözle görülemez, ancak solunum yoluyla doğrudan akciğerlere ulaşır.

RES Bakım Ekipleri İçin Sağlık Riskleri

Asbest liflerine maruziyet;

• Mezotelyoma (akciğer ve karın zarı kanseri)

• Akciğer kanseri

• Asbestoz (akciğer sertleşmesi)

• Plevral plaklar ve solunum fonksiyon kayıpları

gibi hastalıklarla ilişkilidir.

⚠️ En tehlikeli yönü:Hastalıklar genellikle 20–40 yıl sonra ortaya çıkar.Bu nedenle bugün maruz kalınan risk, yıllar sonra ciddi sağlık sorunlarına dönüşebilir.

RES Bakım Çalışmalarında Alınması Gereken Önlemler

Bakım ekiplerinin aşağıdaki kurallara mutlaka uyması gerekir:

🔹 Şüpheli Balatalara Müdahale Etmeden Önce

• Balata ve sürtünme elemanlarının asbest içerip içermediği analizle doğrulanmalıdır

• Üretici beyanı tek başına yeterli değildir

🔹 Çalışma Sırasında

• Balatalar kesilmemeli, taşlanmamalı

• Basınçlı hava ile temizlik kesinlikle yapılmamalı

• Kapalı alanlarda (nacelle) özel dikkat gösterilmeli

🔹 Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

• P3 sınıfı solunum maskesi

• Tek kullanımlık tulum

• Eldiven ve göz koruması

🔹 Atık Yönetimi

• Çıkan balatalar ve temizlik malzemeleri asbestli atık olarak değerlendirilmelidir

• Gelişi güzel depolama ve taşıma yapılmamalıdır

RES Balatalarında Asbest Analizi Nasıl Yapılır?

Balatalar karmaşık bir matris yapısına sahip olduğu için PLM yöntemi çoğu zaman yetersizdir.

Bu nedenle güvenilir sonuç için:

• SEM-EDX (Taramalı Elektron Mikroskobu – Element Analizi) kullanılır

• Lifler yüksek büyütmelerde görüntülenir

• Kimyasal element yapısı analiz edilerek asbest türü kesin olarak belirlenir

Analiz sonucunda:

• Asbest var/yok

• Türü (krizotil, amosit vb.)

• Liflerin mikroskobik görüntüleri

raporlanır.

Yasal ve Kurumsal Sorumluluk

Türkiye’de:

• Asbestli balata üretimi ve satışı yasaktır

• Ancak eski ekipmanlar ve ithal parçalar hâlâ risk oluşturmaktadır

RES işletmecileri ve bakım firmaları;

• Çalışan sağlığını korumak

• Olası meslek hastalıkları ve hukuki sorumlulukları önlemek

• İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun hareket etmek

zorundadır.

Sonuç: Önce Tespit, Sonra Müdahale

RES bakım ekipleri için temel kural şudur:

Asbestten şüphe ediliyorsa, müdahale etmeden önce mutlaka analiz yaptırılmalıdır.

Kontrolsüz yapılan bir balata sökümü, kısa vadede fark edilmese bile uzun vadede geri dönüşü olmayan sağlık sonuçlarına yol açabilir.