Avrupa Birliği Asbest Yönetimi Rehberi 2025: Tespit, Güvenlik ve Yasal Zorunluluklar

Binaların yıkımı, yenilenmesi veya bakımı sırasında karşılaşılan en büyük gizli tehlikelerden biri asbesttir. Gözle görülmeyen bu lifler, solunduğunda ciddi akciğer hastalıklarına ve kansere yol açabilir. Avrupa Birliği'nin güncel direktifleri ve 2025 yılı kılavuzları, işverenlere ve mülk sahiplerine asbestin güvenli yönetimi konusunda sıkı yükümlülükler getirmektedir.

Bu rehberde, asbestli malzemelerin tespiti, risk yönetimi ve güvenli bertarafı için izlenmesi gereken yasal ve teknik adımları sade bir dille özetledik.

1. Asbest Nedir ve Nerelerde Bulunur?

Asbest, ısıya, elektriğe ve korozyona karşı dayanıklılığı nedeniyle geçmişte inşaat sektöründe yaygın olarak kullanılmış lifli bir mineraldir. 20. yüzyılda yapılan binaların çoğunda; çatı kaplamalarında, zemin döşemelerinde (marley), ısı yalıtımında, conta ve astarlarda asbest bulunabilir,.

Unutmayın: Bir malzemenin asbest içerip içermediğini sadece gözle bakarak anlamak mümkün değildir. Şüphe duyulan her malzeme, aksi kanıtlanana kadar asbestli kabul edilmelidir.

2. İlk Adım: Tespit ve Risk Değerlendirmesi

Herhangi bir yıkım veya tadilat işine başlamadan önce asbestin varlığını tespit etmek yasal bir zorunluluktur.

• Uzman İncelemesi: İşverenler, işe başlamadan önce kalifiye bir uzman tarafından asbest taraması yaptırmalıdır.

• Risk Değerlendirmesi: Asbest tespit edilirse, çalışanların maruz kalabileceği toz düzeyi hesaplanmalı ve bir risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Öncelik her zaman asbestin tamamen uzaklaştırılmasına verilmelidir.

• Kayıt Tutma: Tespit edilen asbestli malzemelerin yeri, türü ve durumu bir "Asbest Kayıt Defteri"nde (Envanter) tutulmalı ve düzenli olarak güncellenmelidir.

3. Güvenli Çalışma Planı ve Bildirim

Asbest sökümü veya asbestli malzemeyle çalışma, sıradan bir inşaat işi değildir. Çalışmaya başlamadan önce detaylı bir İş Planı hazırlanmalı ve yetkili makamlara Bildirimde bulunulmalıdır,.

İş planında şunlar yer almalıdır:

• İşin süresi ve yöntemi.

• Kullanılacak ekipmanlar ve toz bastırma teknikleri.

• Çalışanları korumak için alınacak önlemler ve Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD).

• Atıkların nasıl paketleneceği ve bertaraf edileceği.

4. Maruziyet Sınır Değerleri ve Ölçüm

Çalışanların sağlığını korumak için havadaki asbest lifi konsantrasyonu belirli sınırların altında tutulmalıdır.

• Mevcut Yasal Sınır: 2029 yılına kadar geçerli olan sınır değer, 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) olarak 0,01 lif/cm³'tür.

• Gelecek Hedefler: Avrupa Birliği, 2029'dan itibaren bu sınırı daha da düşürerek 0,002 lif/cm³ seviyesine çekmeyi veya ölçüm teknolojisini geliştirerek (Elektron Mikroskobu ile) çok ince lifleri de sayıma dahil etmeyi planlamaktadır.

• Temiz Ortam Onayı: Söküm işlemi bittikten sonra alanın tekrar kullanıma açılabilmesi için "temiz" olduğunun ölçümlerle kanıtlanması gerekir.

5. Güvenlik Önlemleri ve Ekipmanlar

Asbestle çalışırken "sıfır toz" prensibi hedeflenmelidir.

• Teknik Önlemler: Çalışma alanı karantinaya alınmalı (hapsetme), negatif basınçlı üniteler kullanılmalı ve tozun uçuşmasını engellemek için sulu çalışma yöntemleri tercih edilmelidir.

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Çalışanlar, yüzlerine tam oturan, sızdırmazlık testi yapılmış solunum maskeleri (en az FFP3 veya motorlu solunum cihazları) ve tek kullanımlık tulumlar giymelidir,.

• Dekontaminasyon: Çalışma alanından çıkarken, çalışanların ve ekipmanların temizlenmesi için özel "dekontaminasyon üniteleri" (kirli alandan temiz alana geçiş kabinleri) kullanılmalıdır.

6. Atık Yönetimi ve Bertaraf

Asbestli atıklar tehlikeli atık sınıfındadır ve asla normal inşaat çöpleriyle karıştırılmamalıdır.

• Paketleme: Atıklar, oluştuğu anda sızdırmaz, çift katlı paketlere konulmalı ve üzerine "Asbest İçerir" uyarısı yapıştırılmalıdır.

• Taşıma ve İmha: Atıklar, lisanslı araçlarla taşınmalı ve sadece yetkili tehlikeli atık depolama tesislerine gönderilmelidir.

Sonuç: Eğitim Hayat Kurtarır

Asbest yönetimi, sadece yasal bir zorunluluk değil, hayati bir sorumluluktur. İşverenler, asbestle karşılaşma ihtimali olan tüm çalışanlarına ücretsiz ve düzenli eğitim vermekle yükümlüdür. Unutmayın, doğru bilgi ve tedbir, asbest riskini yönetmenin anahtarıdır.

Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır AB Asbest yönetim rehberinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Asbestle ilgili tüm işlemlerde ulusal mevzuatlara ve yetkili uzmanlara başvurulması gerekmektedir.