Asbest ve MMMF’ler (Yapay Mineral Lifler): Güncel Riskler, Sağlık Etkileri ve AB’nin Son Yaklaşımı

Avrupa Birliği, işçilerin asbestten korunmasını güçlendiren yeni düzenlemelerle birlikte, lifli malzemelere bakışını da netleştirmiş durumda. Asbestin mutlak yasaklı bir madde olduğu artık tartışmasız. Ancak onun yerine kullanılan MMMF’ler (Man-Made Mineral Fibres – Yapay Mineral Lifler) hâlâ yanlış anlaşılabiliyor.

Bu yazıda;

• Asbest ile MMMF’ler arasındaki farkları,

• Eski nesil ve yeni nesil MMMF’leri,

• Sağlık etkilerini,

• ve AB’nin güncel risk yaklaşımınınet ve karşılaştırmalı şekilde ele alıyoruz.

Asbest: Neden Mutlak Tehlike?

Asbest, doğal kökenli, lifli yapıya sahip ve kesin kanserojen bir mineraldir.AB, WHO ve IARC tarafından “güvenli maruziyet eşiği olmayan” maddeler arasında sınıflandırılır.

Asbestin Sağlık Etkileri

• Mezotelyoma

• Akciğer kanseri

• Asbestozis

• Plevral kalınlaşma

📌 En kritik özellik:Asbest lifleri vücutta çözünmez ve ömür boyu kalır.Hastalıklar genellikle 20–40 yıl sonra ortaya çıkar.

Bu nedenle asbest:❌ Yasaklı❌ Kullanımı suç❌ Sökümü ve bertarafı özel prosedürlere tabi

MMMF’ler Nedir ve Neden Asbestle Karıştırılır?

MMMF’ler, asbestin yasaklanmasından sonra geliştirilen yapay lifli yalıtım malzemeleridir.Başlıca örnekleri:

• Taşyünü

• Camyünü

📌 Ortak nokta:Lifli yapı ve solunabilir boyut.

📌 Temel fark:Biyolojik davranış (akciğerde kalma süresi).

Eski Nesil MMMF’ler (Biyopersistan Lifler)

📅 Kullanım Dönemi

• Yaklaşık 1960–1995

🧱 Bu Gruba Girenler

• Refrakter Seramik Lifler (RCF)

• Eski formülasyon camyünü

• Erken dönem taşyünü

• Endüstriyel fırın izolasyon lifleri

⚠️ Neden Riskli?

• Akciğerde uzun süre çözünmeden kalabilirler

• Makrofajlar lifleri etkisiz hale getiremez

• Asbeste yapısal olarak daha yakındırlar

Sağlık Etkileri

• Kronik solunum yolu irritasyonu

• Akciğer fonksiyonlarında düşüş

• Hayvan deneylerinde tümör oluşumu

• Plevral etkiler (özellikle RCF)

📌 Bu nedenle:

• IARC Grup 2B – Olası kanserojen

• AB’de sıkı kısıtlama ve özel izin ile kullanılabilir

Yeni Nesil MMMF’ler (Biyosolubl Lifler)

📅 Kullanım Dönemi

• 1996 sonrası

🧪 Temel Özellik

• Kimyasal olarak akciğer sıvısında çözünebilir

• Vücutta günler–haftalar içinde parçalanır

🧱 Bu Gruba Girenler

• Biyosolubl camyünü

• Biyosolubl taşyünü

• EC Note Q kriterlerini sağlayan mineral yünler

Sağlık Etkileri

• Kısa vadede:

  • Cilt kaşıntısı

  • Göz ve üst solunum yolu tahrişi

• Uzun vadede:

  • Kanser riski gösterilmemiştir

  • Kalıcı akciğer hasarı kanıtlanmamıştır

📌 Bu nedenle:

• ❌ Kanserojen sınıflandırması yok

• ✅ AB’de kontrollü kullanım serbest

AB’nin Güncel Yaklaşımı: “Lifli Ama Aynı Değil”

Avrupa Birliği’nin bugünkü yaklaşımı çok nettir:

• ❌ Asbest → Sıfır tolerans

• ⚠️ Eski nesil MMMF → Sınırlı, kontrollü, yüksek dikkat

• ✅ Yeni nesil MMMF → Risk yönetimi + iş güvenliği

AB, özellikle:

• Yıkım ve renovasyon öncesi malzeme tanımlamasını

• Analiz ve ölçümü

• Eğitimli personel kullanımını

zorunlu görmektedir.

Ortak Nokta: Yanlış Uygulama Her Malzemeyi Tehlikeli Yapar

Asbest kadar olmasa da MMMF’ler için de şunlar geçerlidir:

• Kesme, sökme ve yıkım sırasında lif yayılımı olur

• Toz kontrolü yoksa solunum riski oluşur

• PPE kullanılmazsa maruziyet artar

👉 Hiçbir lifli malzeme “kontrolsüz” güvenli değildir.

Sonuç: Bilimsel Ayrım Hayat Kurtarır

Asbest ile MMMF’leri aynı kefeye koymak yanlıştır,MMMF’leri tamamen masum görmek ise tehlikelidir.

🎯 Doğru yaklaşım:

• Doğru tanımlama

• Doğru analiz

• Doğru uygulama

Ancak bu şekilde işçileri, halkı ve çevreyi gerçek anlamda korumak mümkündür.