🇹🇷 Türkiye’de İthal Ürünlerde Asbest Gerçeği Yasak Var, Denetim Nerede?

Türkiye’de asbestin kullanımı ve piyasaya arzı uzun yıllardır yasal olarak yasak.Ancak sahadaki gerçekler, bu yasağın ithal ürünlerde yeterince karşılık bulmadığını açıkça gösteriyor.

Bugün Türkiye’ye giren birçok sanayi ürünü, yalnızca“Asbest içermez” beyanı ile piyasaya sunuluyor.Bu beyanların çok büyük bir kısmı ise laboratuvar analizine dayanmıyor.

Bu yazıda şu sorulara net cevaplar vermek istiyorum:

• İthal ürünlerde asbest testi zorunlu mu?

• Sistem nasıl işliyor?

• En büyük açık nerede?

• PLM neden yetmiyor, SEM-EDX neden şart?

• Hangi ürünler yüksek risk taşıyor?

• Doğru sistem nasıl olmalı?

📜 Mevzuatta Asbest Yasağı Var mı?

Evet, açıkça var.

Türkiye’de asbest;

• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği

• AB REACH Tüzüğü uyumu

• Piyasaya arz ve kullanım yasağı

kapsamında kesin olarak yasaklanmıştır.

Ancak kritik fark şudur:

“Asbest yasak” demek,“Her ithal ürün analiz ediliyor” demek değildir.

🔍 İthalatta Sistem Nasıl İşliyor?

1️⃣ Beyan Esaslı Başlangıç

İthalatçı firmalar genellikle:

• Teknik dosya

• MSDS / SDS

• “Asbest içermez” beyanı

sunarak süreci başlatır.

📌 Bu belgelerin büyük bölümü analize dayalı değildir.

2️⃣ Gümrükte Risk Analizi

Ürün, gümrükte riskli görülürse incelemeye alınır.

Riskli kabul edilen bazı ürün grupları:

• Fren balataları

• Endüstriyel contalar

• Yalıtım malzemeleri

• Eski teknoloji makineler

• Enerji ve sanayi ekipmanları

🟢 Riskli görülmezse → Hiç test yapılmadan ülkeye girer🔴 Riskli görülürse → Numune istenir

3️⃣ Test İstenirse Ne Olur?

Test talep edilen durumlarda çoğunlukla:

• PLM (Polarize Işık Mikroskobu) kullanılır

• SEM-EDX ise çok nadiren istenir

Ve asıl sorun tam burada başlar.

🚨 En Büyük Açık: Metot ve LOD Tanımsızlığı

Mevzuat şunu söyler:

“Asbest içermemeli.”

Ama şunu söylemez:

• Hangi analiz metodu?

• Algılama sınırı (LOD) kaç?

• Doğrulama zorunlu mu?

Sonuç olarak:

%1 LOD’lu PLM ile“ASBEST YOK” raporu alınabilmektedir.

🧪 PLM mi, SEM-EDX mi?

Fark Hayati

🔹 PLM

• LOD: %1

• Düşük oranlı asbesti göremez

• Heterojen ürünlerde zayıf

• İthalatta en sık kullanılan yöntem

➡️ Asbesti %90 oranında kaçırabilir

🔹 SEM-EDX

• LOD: %0.01

• Lif bazlı analiz

• Kimyasal doğrulama

• Düşük oranlı asbesti yakalar

➡️ Gerçek doğrulama yöntemidir

📊 Sahadaki Gerçek Tablo

• İthal ürünlerin çok azı test ediliyor

• SEM-EDX neredeyse hiç kullanılmıyor

• %1 altı asbest büyük oranda kaçıyor

• Riskli ürünler piyasaya giriyor

🏭 Yüksek Risk Taşıyan İthal Ürünler

Bugün piyasada ciddi risk barındıran bazı ürünler:

• Fren balataları

• Endüstriyel conta ve keçeler

• Rüzgar türbini parçaları

• Eski makine yalıtımları

• Endüstriyel fırın ve kazan ekipmanları

Bu ürünlerde:

• Asbest oranı düşük olabilir

• Ancak lif formu son derece tehlikelidir

• PLM kaçırır

• SEM-EDX yakalar

⚠️ Neden Bu Bir Halk Sağlığı Sorunu?

Çünkü:

• İthalatta kaçan ürün

• Piyasaya girer

• Bakım ve söküm sırasında lif salar

• İşçi maruziyeti başlar

• Hastalıklar yıllar sonra ortaya çıkar

➡️ Sorun bugün değil, 10–20 yıl sonra patlar.

✅ Doğru Sistem Nasıl Olmalıydı?

• Riskli ürünler için zorunlu analiz

• Beyan değil, laboratuvar sonucu

• PLM sadece tarama

• SEM-EDX doğrulama zorunlu

• Net LOD tanımı (%0.01)

• Uluslararası yeterlilik testlerine katılan, akredite laboratuvarlar

🎯 Son Söz

Türkiye’de asıl soru:

“Asbest yasak mı?” değil,“Asbest gerçekten tespit ediliyor mu?”

Beyanla yürüyen bir sistemde:

• Yasak kâğıt üzerinde kalır

• Risk sahaya yayılır

• Bedeli işçiler ve toplum öder

Bu konu yalnızca teknik değil,kamusal sorumluluk meselesidir.