Kentsel Dönüşüm Süreçlerinde Asbest Riski ve Yönetimi Raporuna İlişkin İlgili Yönetmelik ve Kanun Maddeleri Eki

Kentsel dönüşüm ve yıkım faaliyetleri sırasında ortaya çıkan asbest riskinin yönetilmesi, temel olarak İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre Hukuku ve Türk Ceza Kanunu kapsamında çeşitli yasal düzenlemelerle sıkı kurallara bağlanmıştır. Aşağıda, bu yasal çerçeveyi oluşturan ilgili kanun ve yönetmelik maddeleri sunulmuştur:

--------------------------------------------------------------------------------

I. ASBESTLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (25/1/2013 tarihli ve 28539 sayılı R.G.)

Bu Yönetmelik, çalışanların asbest tozuna maruziyetinin önlenmesi ve sağlık risklerinden korunması amacıyla çıkarılmıştır.

Madde Numarası	Konu	İlgili Hüküm	Kaynak
MADDE 1 (Amaç)	Yönetmeliğin Amacı	Çalışanların asbest söküm, yıkım, tamir, bakım, uzaklaştırma çalışmalarında asbest tozuna maruziyetlerinin önlenmesi ve bu maruziyetten doğacak sağlık risklerinden korunması, sınır değerlerin ve diğer özel önlemlerin belirlenmesidir.
MADDE 5 (Kullanım yasağı)	Yasaklar	Asbestin her türünün çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı ile asbest içeren her türlü ürünün ithalatı, satışı, üretimi ve işlenmesi yasaktır.
MADDE 6 (Risk değerlendirmesi)	İşverenin Yükümlülüğü	İşveren, çalışmalarda asbestin türü, fiziksel özellikleri ve çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür.
MADDE 7 (Söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işleri)	Önlemler	İşveren, söküm, yıkım vb. işlere başlamadan önce, asbest içerebilecek malzeme ve yerlerini belirlemek için inceleme yaparak gereken tedbirleri alır. Havadaki asbest konsantrasyonunun sınır değeri aşabileceği işlerde, çalışanların korunması için uygun solunum sistemi koruyucusu ve diğer KKD'lerin sağlanması esastır.	,
MADDE 8 (Yetkili kişiler)	Asbest Çalışanı ve Uzmanı	Yönetmelik kapsamındaki işler, Asbest Söküm Uzmanı nezaretinde Asbest Söküm Çalışanı tarafından yapılır.
MADDE 9 (İş Planı ve Bildirim)	İş Planı Zorunluluğu	İşveren, çalışmalara başlamadan önce iş planı hazırlamalı ve işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirimde bulunmalıdır. Bu planda, yıkıma başlamadan önce bina ve tesislerden asbestli malzemelerin uzaklaştırılması işlemlerine ilişkin hususlar yer alır.	,
MADDE 11 (Sınır değer)	Maruziyet Sınır Değeri	Çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değerinin (ZAOD-TWA) 0,1 lif/cm³’ü geçmemesi sağlanır.
MADDE 13 (Sınır değerin aşılması)	Yükümlülükler	Sınır değerin aşılması halinde, nedenler tespit edilerek konsantrasyonun altına inmesi için derhal gerekli önlemler alınır ve uygun önlemler alınıncaya kadar etkilenmiş alanda çalışma yapılamaz.	,
MADDE 12 ve 14 (Atık Yönetimi ve Genel Önlemler)	Atık ve Saha Güvenliği	Asbest veya toz çıkaran asbestli malzemeler, sızdırmaz uygun paketler içerisinde taşınır ve diğer malzemelerden ayrı olarak depolanır; en kısa zamanda işyerinden uzaklaştırılır ve mevzuata uygun şekilde yok edilir. Asbestli çalışma alanlarına görevli olanlar dışındaki çalışanların girmesi önlenir.	,
MADDE 17 (Kayıtların tutulması)	Kayıt Tutma Süresi	Asbest tozuna maruziyetin sona ermesinden sonra ilgili kayıtlar en az 40 yıl süreyle saklanır.

II. BİNALARIN YIKILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK (13/10/2021 tarihli ve 31627 sayılı R.G.)

Bu Yönetmelik, yıkım faaliyetlerinin çevre ve insan sağlığı ile güvenliğine zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmesine ilişkin esasları düzenler.

Madde Numarası	Konu	İlgili Hüküm	Kaynak
MADDE 1 (Amaç)	Yönetmeliğin Amacı	Binaların yıkım faaliyetlerinin çevre ve insan sağlığı ile güvenliğine zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
MADDE 5 (Genel ilkeler)	Yıkım Öncesi Tedbir	Yapılardaki asbest ve benzeri tehlikeli kimyasal içeren imalatlar sökülüp uzaklaştırılmadan ve seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemez.
MADDE 15 (Seçici yıkım)	Atıkların Ayrıştırılması	Yıkım öncesinde varsa tehlikeli atıkların ayıklanarak ayrılması ve yıkıntı atıklarının kaynağında ayrılarak geri dönüşümünü temin etmek üzere, kontrollü ve aşamalı olarak seçici yıkım uygulanır.	,
MADDE 16 (Yıkımda asbest ve diğer tehlikeli atıkların tespiti ve sökümü)	Envanter ve Bertaraf Zorunluluğu	Yıkıma başlanılmadan önce asbestli imalatın var olup olmadığı, varsa asbestin türünü, miktarını ve yerini belirlemeye yönelik envanter çalışması yapılması zorunludur. Asbest ve diğer tehlikeli maddeler yıkımdan önce sökülür, ayrı toplanır ve Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilir. Asbest söküm işlemleri, TS 13895 (Asbest İçeren Malzemelerin Sökümü ve Asbest Bertaraf Yöntemleri Kılavuzuna) uygun olarak yapılır.	,
MADDE 16 (Yıkımda asbest ve diğer tehlikeli atıkların tespiti ve sökümü)	İSG Yönetmeliği Atfı	Yıkım ve söküm işlemleri sırasında, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliğe uyulur.
MADDE 19 (Atık kodlarının kullanılması)	Atık Kodları	Atık Yönetimi Yönetmeliğinde atığın tanımına karşılık olarak belirtilen atık kodları kullanılır.

III. TÜRK CEZA KANUNU (TCK 5237) ve ÇEVRE KANUNU (2872)

Yıkım faaliyetlerinde güvenlik tedbirlerinin alınmaması ve çevresel kirlilik yaratılması durumunda uygulanacak yasal hükümler ve idari yaptırımlar:

A. Türk Ceza Kanunu (TCK 5237)

Madde Numarası	Konu	İlgili Hüküm	Kaynak
MADDE 176 (İnşaat veya yıkımla ilgili emniyet kurallarına uymama)	Güvenlik Tedbirsizliği	İnşaat veya yıkım faaliyeti sırasında, insan hayatı veya beden bütünlüğü açısından gerekli olan tedbirleri almayan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
MADDE 181 (Çevrenin kasten kirletilmesi)	Kasıtlı Kirlilik	İlgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
MADDE 182 (Çevrenin taksirle kirletilmesi)	Taksirle Kirlilik	Çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden olan kişi, adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu atık veya artıkların, toprakta, suda veya havada kalıcı etki bırakması halinde, iki aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

B. Çevre Kanunu (2872) ve İdari Yaptırımlar

Madde Numarası	Konu	İlgili Hüküm	Kaynak
MADDE 3 (g) (İlkeler)	Kirleten Öder İlkesi	Kirlenme ve bozulmanın önlenmesi, sınırlandırılması, giderilmesi ve çevrenin iyileştirilmesi için yapılan harcamalar kirleten veya bozulmaya neden olan tarafından karşılanır.	,
MADDE 8 (Kirletme yasağı)	Atık Yönetimi Yasağı	Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.	,
MADDE 20 (r) ve (v)	Atık Yönetimine Aykırılık Cezası	Kanun ve yönetmeliklerde öngörülen yasaklara, sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geri kazanan veya bertaraf edenlere 90.000 TL'den (623.242 TL) 360.000 TL'ye (2.492.979 TL) kadar idari para cezası verilir. Tehlikeli atıkları yönetmeliğe aykırı olarak toplayan, taşıyan, ambalajlayan, etiketleyen veya bertaraf edenlere ise 100.000 TL'den (2.786.491 TL) 1.000.000 TL'ye (27.865.872 TL) kadar idari para cezası verilir.	,,
MADDE 20 (t) (İthalat yasağı)	Tehlikeli Atık İthalatı	Tehlikeli atıkların her ne şekilde olursa olsun ülkeye girişini sağlayanlara ayrı ayrı 2.000.000 Türk Lirası (55.731.888 TL) idari para cezası verilir.	,

Özetle, kentsel dönüşüm sürecinde asbest riskini yönetmek, hem Çevre Kanunu'nun katı atık ve kirlilik yasaklarına hem de Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliğin iş güvenliği ve maruziyet sınırlarına harfiyen uyulmasını gerektirmektedir. Özellikle yıkım öncesinde envanter çalışması yapılması ve tehlikeli maddelerin sökülerek bertaraf edilmesi yasal olarak zorunludur.

Asbest Raporu