Asbest Söküm ve Enkaz Kaldırma Nasıl Olmalıdır?

Deprem Sonrası Moloz Yönetimi ve Asbest Gerçeği: Görmezden Gelinemeyecek Bir Risk

Ülkemizde yaşanan büyük deprem sonrasında, belki de dünya tarihinde eşi benzeri görülmemiş büyüklükte moloz yığınları oluşmuştur. Bu molozlar yalnızca beton ve demirden ibaret değildir; içinde asbest, PCB, kurşun, cıva, floresanlar ve daha onlarca tehlikeli kimyasalın bulunma ihtimali oldukça yüksektir.

Bu durum, deprem sonrası yürütülen enkaz kaldırma ve moloz yönetimi çalışmalarını yalnızca bir lojistik faaliyet olmaktan çıkarıp, ciddi bir halk sağlığı ve çevre güvenliği meselesi haline getirmektedir.

Deprem Molozlarında Hangi Tehlikeler Bulunabilir?

Özellikle eski yapı stokunun yoğun olduğu bölgelerde deprem molozları;

• Asbest içeren yapı malzemeleri

• PCB içeren elektrik ekipmanları

• Kurşun bazlı boyalar

• Cıva içeren cihazlar

• Floresan lambalar ve elektronik atıklar

gibi çok sayıda tehlikeli maddeyi bünyesinde barındırabilir.

Mevzuat Var, Peki Afet Ölçeğinde Uygulama Mümkün mü?

Normal şartlar altında bu tehlikeli maddelerin ayrıştırılması ve güvenli şekilde uzaklaştırılması için mevzuatımızda açık hükümler bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:

• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

• Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

• Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

• Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik

Ancak bu ölçekte bir deprem sonrası, tüm bu kuralların harfiyen ve eksiksiz uygulanmasını beklemek gerçekçi değildir. Buna rağmen, hiçbir önlem alınmaması gerektiği sonucu da çıkarılamaz.

Deprem Sonrası Uygulanabilecek Gerçekçi ve Etkili Önlemler

🔹 Bilgilendirme ve Uyarı

• Bölge halkı ve sahada çalışanlar

• Asbest ve diğer tehlikeli maddelerin varlığı konusunda

açık, net ve sürekli şekilde bilgilendirilmelidir.

🔹 Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

• Toz maskeleri

• Solunum koruyucular

• Tek kullanımlık tulumlar

• Eldiven ve gözlükler

sahada çalışan herkes için erişilebilir ve zorunlu hale getirilmelidir.

🔹 Toz Kontrolü Odaklı Çalışma Yöntemleri

Moloz kırma, taşıma ve ayrıştırma işlemleri;

• Toz çıkarmayacak yöntemlerle

• Su pulverize sistemleri kullanılarak

• Sürekli sulama yapılarak

• Mümkün olan alanlarda kapalı sistemlerde

bölgeye özgü çözümlerle yürütülmelidir.

🔹 Kalıcı Moloz Döküm Sahaları Oluşturulmalı

Moloz döküm sahaları kesinlikle geçici olarak planlanmamalıdır.

• Aynı molozun tekrar tekrar taşınması riski büyütür

• Planlama baştan kalıcı depolama esaslı yapılmalıdır

Bu sahalar;

• Yerleşim alanlarından uzak

• Su kaynaklarına zarar vermeyecek

• Tarım alanlarını etkilemeyecek

şekilde, multidisipliner bir yaklaşımla belirlenmelidir.

🔹 Kırma-Eleme ve Numune Alma Çalışmaları

• Kırma ve eleme faaliyetleri mutlaka ıslatılarak yapılmalıdır

• Döküm sahalarından MTA ve TÜBİTAK gibi kurumlarca numuneler alınmalıdır

• Tehlikeli ve tehlikesiz sahalar bilimsel olarak ayrılmalıdır

Bu sayede;

• Tehlikesiz sahalarda geri dönüşüm ve yeniden kazanım hızlandırılabilir

• Tehlikeli sahalarda ise kontrollü ve güvenli çalışmalar yapılabilir

Gelecek İçin En Azından Bir Kazanım

Deprem sonrası koşullar zorlayıcı olsa da;

• Bundan sonra yıkılacak binalarda

• Mevzuata uygun yıkım ve asbest söküm süreçlerinin

eksiksiz uygulanmasının sağlanması, ileride oluşabilecek çok daha büyük sorunların önüne geçecektir.

Sonuç: Afet Sonrası Risk Yönetimi Şart-Asbest söküm

Deprem molozları yalnızca bir enkaz değil;

• Halk sağlığı

• Çevre güvenliği

• Gelecek kuşaklar

için ciddi bir risk barındırmaktadır.

📌 Asbest ve tehlikeli maddeler, afet sonrası süreçlerde görmezden gelinemez; yönetilmek zorundadır.

Bina yıkımı asbest sökümü tamamlanmadan yapılmamalıdır.