TÜRKİYE’DE ASBEST MEVZUATI VE YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER

Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Türkiye’de asbest içeren malzemelerle yapılan tüm söküm, bakım, tamir, yıkım ve uzaklaştırma faaliyetleri,
“Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” hükümlerine tabidir.

Bu Yönetmelik; çalışanların, çevrenin ve üçüncü kişilerin asbest liflerine maruziyetini önlemeyi amaçlamakta olup, işverenler ve uygulayıcılar için bağlayıcı ve zorunlu hükümler içermektedir.

Asbestle Çalışma Nedir?

Asbestle çalışma; aşağıdaki faaliyetlerin tamamını kapsar:

• Asbest içeren malzemelerin sökülmesi,

• Tamir veya bakım amacıyla müdahale edilmesi,

• Uzaklaştırılması veya değiştirilmesi,

• Asbestli ekipmanların açılması veya demonte edilmesi.

Kapalı sistemlerde bulunan ve normal kullanım sırasında lif salımı yapmayan asbestli ekipmanlar, rutin işletme sürecinde risk oluşturmayabilir.
Ancak bakım, onarım veya söküm aşamasında yapılan her türlü müdahale, mevzuat gereği asbestle çalışma olarak değerlendirilir.

Yetkili Kişiler ve Sertifikasyon (MADDE 8)

Yönetmeliğe göre;

• Asbest söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işleri,
  asbest söküm uzmanı nezaretinde,
  asbest söküm çalışanı tarafından yapılmak zorundadır.

• Bakanlık tarafından tanımlanmış eğitimleri almış kişilerden, bu iş için ayrıca mesleki eğitim belgesi talep edilmez.

• Sertifikasız personel ile asbestle ilgili çalışmalar yürütülemez.

Bildirim ve İş Planı Zorunluluğu (MADDE 9)

Asbestle ilgili çalışmalara başlanmadan önce işveren;

• İş planı hazırlamak,

• Bu iş planı ile birlikte Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirimde bulunmak zorundadır.

Bildirimde yer alması gereken bilgiler:

• İşyerinin ticari unvanı ve adresi

• Sökümü yapılacak asbestin türü ve miktarı

• Yapılacak iş ve işlemler

• Çalışacak personel sayısı

• İşin başlama tarihi ve tahmini süresi

• Asbest söküm uzmanı belgesi

• Asbest söküm çalışanı belgeleri

İş Planının İçeriği

Hazırlanacak iş planında özellikle aşağıdaki hususlar yer almalıdır:

• İşin türü ve süresi

• Çalışmanın yürütüleceği alan

• Asbestin sökülmesinde kullanılacak yöntem

• Kullanılacak ekipmanların özellikleri

• Çalışanların korunması ve dekontaminasyonu

• Çevrede bulunan diğer kişilerin korunması

• Asbestli malzemelerin güvenli şekilde uzaklaştırılması

Çalışma Sırasında Maruziyetin Kontrolü

Asbestle çalışmalarda temel amaç, çalışanların ve çevrede bulunan diğer kişilerin asbest liflerine maruziyetinin önlenmesi veya mümkün olan en düşük seviyeye indirilmesidir.

Bu kapsamda;

• Çalışmalar lif salımını en aza indirecek yöntemlerle yürütülür,

• Çalışma alanı fiziksel olarak sınırlandırılır ve izole edilir,

• Söküm öncesi ve sırasında kontrollü ıslatma yöntemleri uygulanır,

• Basınçlı hava, kuru temizlik, fırçalama gibi lif yayılımını artıran yöntemler kesinlikle yasaktır,

• Uygun kişisel koruyucu donanımlar (özellikle FFP3 filtreli solunum koruyucular) kullanılır,

• Gerekli durumlarda lokal havalandırma ve filtrasyon sistemleri devreye alınır,

• Çalışma süresi ve çalışan sayısı maruziyeti azaltacak şekilde planlanır.

Sınır Değer Nedir? (0,1 lif/cm³)

Türkiye’de asbestle çalışmalarda tanımlanmış maruziyet sınır değeri,
8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) esas alınarak 0,1 lif/cm³ olarak belirlenmiştir.

Bu sınır değer;

• Kişisel koruyucu donanımlar (KKD) kullanılarak yapılan çalışmalar sırasında,

• Doğrudan asbestle çalışan asbest söküm uzmanı ve asbest söküm çalışanlarının maruziyetini esas alır.

Başka bir ifadeyle bu değer;

• Genel ortamlar,

• Kullanıcılar,

• Rastgele maruz kalan kişiler

için değil, kontrollü koşullarda, KKD kullanımı altında çalışan profesyonel asbest personeli için tanımlanmış azami üst sınırdır.

Bu değer “güvenli” veya “zararsız” bir seviye anlamına gelmez. Esas hedef, maruziyetin bu değerin mümkün olduğunca altında tutulmasıdır.

Avrupa Birliği Yaklaşımı ve Güncel Gelişmeler

Avrupa Birliği, asbestin kanserojen etkileri nedeniyle maruziyet sınır değerlerinin daha da düşürülmesi yönünde kararlar almıştır.

Bu kapsamda;

• Mevcut 0,1 lif/cm³ sınır değerinin,

• Kademeli olarak önce 10’da 1 seviyesine,

• Nihai hedef olarak 50’de 1 seviyesine (0,002 lif/cm³) düşürülmesine yönelik düzenlemeler kabul edilmiştir.

Bu yaklaşım, asbestle çalışmalarda sınır değere uyumun tek başına yeterli olmadığını, esas hedefin en düşük mümkün maruziyet (ALARA prensibi) olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Çalışma Sonrası Ölçüm ve Belgelendirme

Asbestle ilgili işlemler tamamlandıktan sonra;

• İşyerinde asbest tozuna maruziyet riskinin kalmadığını gösteren,

• Ölçüm sonuçlarını içeren bir belgenin düzenlenmesi zorunludur.

Bu ölçümler;

• Akredite ve yetkilendirilmiş laboratuvarlar tarafından yapılır,

• Sonuçlar Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne teslim edilir.

Bu Önlemler Alınmazsa Ne Olur? (Hukuki Sonuçlar)

Mevzuatta öngörülen önlemlerin alınmaması durumunda:

• Çalışma, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında derhal durdurulabilir,

• İşverene idari para cezaları uygulanır,

• Sertifikasız personel ile yapılan çalışmalar geçersiz sayılır,

• Maruziyet sınır değerinin aşılması hâlinde adli ve cezai sorumluluk doğabilir,

• Çalışanların sağlık kaybı durumunda tazminat yükümlülüğü söz konusu olur,

• Ölçüm ve belgelendirme yapılmamış işler hukuken tamamlanmış kabul edilmez.

Denetimlerde özellikle;

• Sertifikalı personel kullanımı,

• İş planı ve bildirim süreçleri,

• Maruziyet sınır değerlerine uyum,

• Ortam ölçüm raporları

kontrol edilmekte ve eksiklik hâlinde yaptırımlar uygulanmaktadır.

Profesyonel Asbest Söküm Hizmeti

Asbest içeren ekipmanların sökümü, bakımı veya değiştirilmesi işlemleri;
mevzuata uygun, sertifikalı personel ve doğru yöntemlerle yapılmalıdır.

Asbest söküm planı hazırlanması, bildirim süreçleri ve sahada güvenli uygulama konularında uzman desteği alınması, hem yasal hem de sağlık açısından zorunludur.